Ecologische Klassiek Posts

Een moeilijke beslissing. Over literaire vorm.

Lucas Mariën. December 2020.

 

In het eerste deel van het werk over de Rechtvaardige Rechters moest ik beslissen of ik een foto zou opnemen in de tekst. In de inleiding tot dat werk heb ik uiteengezet dat het gebruik van digitale media consequenties heeft voor de literaire vorm. Ik ben van mening dat we een tijdlang met een mix van digitale en traditionele media zullen werken. In ieder geval – een paar decennia geleden nog was het een hele onderneming om foto’s op te nemen in een gedrukte tekst. Nu is het kinderspel, maar of je het daarom ook echt moet doen?

*

De situatie in het boek is de volgende: Frank Nienoppes (pseud. van Frank Noppes), recensent bij een obscuur weekblad waarvan de naam aan uitwerpselen doet denken, is onderweg naar het feest ter gelegenheid van de uitverkiezing van Frans Zelfspeler tot Poëet van de Natie. Hij staat op het bergpad dat hij moet volgen op een brug over een ravijn. Hij vraagt zich af of hij de foto van Nancy, door hem poëtisch de ‘dochter van de prairie’ genoemd, niet in het ravijn zou gooien. Frank is namelijk een jaar in de Verenigde Staten geweest, in een uitwisselingsprogramma onder controle van de CIA. Zijn belevenissen heeft hij beschreven in een roman ‘Amerika’ die hij zonder succes heeft aangeboden aan een uitgever. Maar bij die gelegenheid zou er een kopie van het manuscript gemaakt zijn om er op feestjes uit voor te lezen. Nancy van de Prairie was cheerleader in de band van de school waaraan ook Frank verbonden was. Frank heeft haar dan geïntroduceerd bij het ‘Werk’, een fundamentalistische organisatie waarvan het lidmaatschap niet goed in overeenstemming kan worden gebracht met het cheerleader-uniform dat door Nancy aanvankelijk ook buiten de optredens van de groep, in het dagelijks leven, werd gedragen.

Nu zit hij met het dilemma dat hij deze foto, zijn laatste herinnering aan Nancy als cheerleader, niet graag opoffert. Anderzijds mag het document in geen geval bij hem worden gevonden door Coralie Coloratuur, een van de belangrijkste personen van de Verheven Villa aan het Hogere Meer, waar het feest zal plaatsvinden. Coralie is namelijk zijn nieuwe uitverkorene. Tenmiste, hij is ernstig van plan haar het hof te gaan maken. Vervolgens zal Coralie er niet langer over peinzen ‘haar volk te leren denken’, maar zal ze met een lied op de lippen de zorg voor hun kinderen op zich nemen. Het ‘Werk’ zou het hem hoog aanrekenen als hij dat denken kon verhinderen, en misschien zou hij dan toch nog professor kunnen worden aan een universiteit van de organisatie in Pamplona of Navarra – in plaats van zijn huidige functie van ‘professor’ aan de Katholieke Hogeschool van Mechelen. Slechts. Aldus Franks redenering.

*

Op deze plaats wordt ook de schrijver geconfronteerd met een dilemma: Franks foto van de Prairiebloem laten zien of niet! Dit wil zeggen: hem opnemen in de tekst? Daarmee zou worden tegemoetgekomen aan een natuurlijke nieuwsgierigheid bij de lezer, die zich vanzelfsprekend afvraagt wat er zo opmerkelijk is aan die foto. En aan de uitdaging door dat ravijn. Bovendien zou de schrijver ontslagen worden van de taak een visuele indruk met woorden op te moeten roepen als hij gewoon die foto reproduceert. En tenslotte, als de vermenging van media voortaan mogelijk en zelfs wenselijk is, waarom dan eigenlijk niet?

Omdat het in dit concrete geval een uiting zou zijn van verloedering van de literaire vorm en van verfoeilijk naturalisme.

De post-literatuur is de tot de uiterste vulgariteit afgezonken romantiek.

De romantiek die op ieder kunstwerk loert om het te besmetten als schimmel, om het aan te tasten met zwammen, door schurft. Die foto opnemen – juist dat zou romantiek zijn, anekdotisch, alleen maar decoratief. De ecologische klassiek heeft het decoratieve en naturalistische de oorlog verklaard ten voordele van het scheppende, de plotselinge openbaring. Niet nog meer vormeloosheid, dwaalwegen van de twintigste eeuw – maar scheppende restauratie van de door de grootste genieën ontwikkelde paradigmata van de literatuur.

Wat zouden Pindaros en Leopardi in zo’n geval hebben gedaan? En de rijpe Gerard Walschap, de adelaar van Londerzeel – ze zijn nog niet eens in staat geweest hem goed te lezen! (Walschap niet gerecipieerd.) 

De foto in de tekst onderbreekt de stroom, het ritme en de melodie van het proza. Het is al een oude kritiek op Lessing die het beeld, de metafoor aanprijst als middel om de lezer directe toegang te laten vinden tot het literaire medium, dat hij een vreemd element binnenhaalt in het medium literatuur. Door de beeldvorming niet over te laten aan het voorstellingsvermogen van de lezer maar het hem kant-en-klaar voor te zetten.

De interruptie door het beeld is een inbreuk in het tekstmedium. Het vreemde medium slaat een schaarde in de bewustzijnsstroom die de tekst juist in het brein van de lezer teweeg wil brengen. Maar misschien moeten we in een poly-mediale literaire structuur – daarover meer in de hierboven vermelde inleiding tot het Rechtvaardige Rechters-werk – minder denken vanuit de tekst die bestemd is voor het gedrukte boek. En ook denken vanuit het digitale medium.

Op deze plaats moet er in ieder geval een knoop worden doorgehakt.

Ik laat de tekst onaangetast en plaats de foto hieronder in het net – vol angst te veel te tonen en al dingen te verklappen uit een ‘roman‘ waartoe wij hopelijk de kracht zullen hebben hem nooit te schrijven. We beschouwen de traditionele roman sowieso als achterhaald, leeggemolken, een lege huls.

Alles wat u ooit over het geheime leven van Frank te weten zult komen staat al in het Bolwerk van de Geest, d.w.z. in het hoger genoemde eerste deel van het werk over de Rechtvaardige Rechters.

Nienoppes’ Prairiebloem als cheerleader.

 

Wanderer

januari 2020. Eurykleia.

 

Orde op zaken

 

Ik heb Lucas genoeg afgeraden om op reis te gaan.

‘Denk aan Heinrich von Kleist, die werd als spion opgepakt,’ hield ik hem voor.‘ Hij reisde kriskras door Duitsland, dan naar Zwitserland – dat is toch precies de route die jij ook wilt nemen. Verschillende tussenstations in Noord-Duitsland en zelfs in Denemarken waar de familie van Henry Koehn intussen schijnt te wonen. Vervolgens naar het Lago Maggiore om krijgsraad te houden met Coralie…’

‘En voor de kluis in Ascona.’

‘Twee keer hebben ze Kleist gearresteerd. Hij zat ook een hele tijd in de gevangenis.’

Hij scheen daarvan niet erg onder de indruk te zijn.

Kon ik hem zeggen dat er tijdens zijn afwezigheid een einde zou komen aan onze staking en dat Jos Zoetesmeer een paar moreel hoogstaande columns zou schrijven op de webstek van HP? Dat zou chantage zijn geweest en daartoe verlagen we ons bij HP niet.

‘Denk eraan,’ zei ik, ‘de figuur van de Wanderer, van de romantische zwerver – dat is een eigenschap van de romanticus an sich, dat voortdurende ongemotiveerde reizen!’

‘Maar mijn reis is niet ongemotiveerd,’ riep hij, ‘denk toch niet dat ik een romanticus ben, Eurykleia! Ik heb kort voor Nieuwjaar een telefoontje uit Duitsland gekregen dat alles overhoop heeft gezet, maar dat ik niet kan negeren. Eurykleia, je moet me helpen, ik weet niet waar mijn hoofd staat. Ik kan het grote essay over Populistische Literatuur en Ecologische Klassiek op dit moment niet voltooien. Je moet de verschenen delen van de website halen en verwijzen naar mijn boek over Ecologische Klassiek.’

‘Maar we hebben voor dit jaar al twee andere boeken gepland.’

(Wordt voortgezet.)

‘En vergeet nooit te vermelden dat ik NIET ongemotiveerd op reis ga.’

 

Literair populisme en ecologische klassiek 2

 

Lucas Mariën. 2 december 2019.

7 januari 2020:

De twee hoofdstukken van

Literair Populisme en Ecologische Klassiek

die hier op het einde van 2019 stonden, komen in mijn boek Ecologische Klassiek.

 

Populistische monumenten

25 november 2019. Coralie Coloratuur.

 

Marx’ geboortestad Trier. Verkeerslicht.

 

In afwachting dat Lucas zijn tweede stuk over literair populisme eindelijk vrijgeeft, publiceer ik hier een paar foto’s die illustreren dat zulk populisme tegenwoordig overal in Europa de goede toon is. Hierboven een foto van Karl Marx als verkeerslichtfiguur in zijn geboortestad Trier. Daarop komen we terug.

Nietzsche had niet zo veel uitstaans met Naumburg aan de Saale – waar in de dom de beroemde Uta van de Meester van Naumburg te zien is. Toen hij al dement was heeft de moeder van de filosoof een huisje gekocht in die stad en hem daar enkele jaren verpleegd. Maar Naumburg wil nu de reputatie van Nietzsche-stad in de verf zetten. Ze hebben een standbeeld voor hem opgericht.

Naumburg. Nietzsche-monument.

Bij de filosoof op een sokkel staat een meisje, uitdagend de handen in de zij, in een minirok en kennelijk blakend van zelfbewustzijn. Maar op een of andere manier wekt ze niet de indruk de filosoof gelezen te hebben. Het boek dat hij in de hand houdt keurt ze geen blik waardig. Kortom, ze weet van toeten noch blazen wie die man op de sokkel is en waarvoor hij staat, wat aan haar arrogante pose geen afbreuk doet. Nietzsche zelf kijkt heel wat minder zelfbewust en je vraagt je af of hij in dat boek kan lezen, of hij niet al te zeer umnachtet is. Waarom hebben ze die sufkop op die sokkel gezet en niet dat pittige kind?

 

Gelijkgezinden

Ook de voorbijgangers schijnen zich met de bronzen meid verwant te voelen en zich geen zorgen te maken over wat er in dat boek zou kunnen staan. In ieder geval wordt Nietzsche verleukt en onschadelijk gemaakt, ondaks de sokkel neergehaald tot op het niveau van kinderen en toeristen. Er is geen distantie.

 

Nog meer een stripfiguur is de Pieter Bruegel aan de Kapellekerk in Brussel.

Zogenaamde Bruegel aan de Kapellekerk in Brussel.

Het naïeve naturalisme van die lijst wekt de geest van het stripverhaal zo ergerlijk, zo pestilent dat zelfs wie nooit een stripverhaal leest bij het bekijken van dit “monument” nog onder de indruk komt van de geest van Suske en Wiske. Het aapje op de schouder – dat is nu sympathiek, zie. Het genie als gewoon mens.

Samen met Jan van Eyck was Bruegel het grote genie uit het (vooralsnog) bezette deel van Nederland. Wie zulk monument kan dulden maakt duidelijk daar niets van te begrijpen. Het is beschamend. Gelukkig leeft Lucas in de Innere Emigration, ik in Zwitserland en mijn grootmoeder pendelt tussen beiden. Wij hebben met zo’n monument van onbegrip in ieder geval niets te maken. 

 

Het monument dat China geschonken heeft aan de geboortestad van Karl Marx, Trier, drukt waardigheid en erkentelijkheid uit.

 

Deze Marx is echt monumentaal.

Om daar iets tegen te doen hebben de Trierenaars ook van hem een stripfiguur gemaakt. De leukigheid ten top gedreven door de filosoof te verkleinen tot verkeerslichtfenomeen. Bij rood ziet het er uit als bovenaan dit stuk, bij groen als hier:

 

 

 

 

 

 

Over ‘De Zwijgende Profeet’.

Eurykleia/ Het Paradigma. September 2019.

 

Over De Zwijgende Profeet.

 

Als we onze toekomst al achter de rug hebben, kan een profeet zijn beroep dan nog behoorlijk uitoefenen? Is hij dan niet technisch werkloos? Als zijn ambt erin bestaat, uitspraken te doen die betrekking hebben op wat nog moet komen, wat kan hij dan zeggen als er niets meer op komst is? En als de verkondiger in gebreke blijft, hoe weet de wereld dan of er nog wat komt na het aanbreken van het niets?

De Zwijgende Profeet brengt verslag uit over de belevenissen van prof. dr. Jos Zoetesmeer, de populaire huistheoloog van Het Paradigma, op het landgoed Teruaen. Hij wordt daar uitgenodigd door April Houschilt, een bekende mediafiguur die doorgaat voor een van de aantrekkelijkste vrouwen van het land. Zeven jaar geleden heeft Zoetesmeer op hetzelfde landgoed al eens deelgenomen aan een seminarie over Het Goede in de Mens. Hij leerde daar toen een jonge Baltische theologe, Ulla, kennen – in zijn leven een eenmalige en onvergetelijke gebeurtenis. Maar nu is het April, die zich op Teruaen geïnstalleerd heeft, samen met een aantal niet-alledaagse figuren onder wie de Zwijgende Profeet zelf. Zij heeft de leiding van de media-afdeling van de geloofsgemeenschap die zich rond hem aan het vormen is. Ze hoopt nu dat de erkende moraaltheoloog Zoetesmeer voor het project gewonnen kan worden – of dat hij er tenminste over zal schrijven in het Ochtendgloren, een linkse krant met een voorliefde voor theologen als medewerkers. Zal April erin slagen hem op haar hand te krijgen? En in welke relatie staat ze tot de Ulla van zeven jaar geleden, die haar precies deze theoloog zou hebben aanbevolen? Dan is er ook nog een kind op Teruaen, een meisje met wie Zoetesmeer een geheimzinnige band schijnt te hebben en in wie hij een toekomstige grote moraliste ziet.

‘Gewoonlijk wordt het leven van moraaltheologen eenzijdig afgeschilderd als arm aan belevenissen, behalve dan van geestelijke aard,’ meent Zoetesmeer.

Toegegeven: in de kunst werd zijn beroep inderdaad gediscrimineerd, in vergelijking met bijvoorbeeld cowboys, detectives, prinsen en gerechtsdeurwaarders. Eindelijk dus nu de eerste roman waarin een moraaltheoloog de hoofdrol speelt! Maar die ook voor de rest ‘vol zit met menselijke lotgevallen en tragedies’ – dit boek kan niemand onverschillig laten.

In overeenstemming met de inzichten van de Ecologische Klassiek richt De Zwijgende Profeet zich tot lezers met een zeker niveau. In verband met deze problematiek publiceren we dezer dagen op deze website een tekst ‘Literair populisme en ecologische klassiek’.

Mogen we ook nog eens terugkomen op wat we naar aanleiding van de publicatie van Schadow schreven, en de geïnteresseerde lezer de herlezing aanbevelen van Tussenbouw en post-literatuur. N.a.v. “Schadow”.

De Zwijgende Profeet
Berlijn 2019
202 pagina’s
18 euro– Verzending inbegrepen

Bestelformulier :  Klikt u hier